Alergie pokarmowe u niemowląt

Około 6. miesiąca życia Twoje dziecko jest gotowe, aby zacząć jeść stałe pokarmy. Co za wspaniała nowa przygoda dla Was obojga! Gdy maluszek poznaje nowe smaki i tekstury, możesz zauważyć, że na niektóre pokarmy reaguje inaczej—i nie mamy na myśli wypluwania przecieru ze szpinaku! Musisz wiedzieć, że pewne produkty spożywcze mogą wywoływać u dzieci reakcje alergiczne. Przeczytaj dalszą część artykułu, aby dowiedzieć się, czym dokładnie jest alergia pokarmowa, jakie są najczęstsze alergie pokarmowe u niemowląt i co zrobić, jeśli u Twojego dziecka wystąpi reakcja alergiczna.

Czym są alergie pokarmowe i jak objawiają się u dzieci?

Alergia to reakcja układu immunologicznego (odpornościowego) na coś, czego nie toleruje. Na przykład niektórzy ludzie mają alergię na kurz lub pyłki, co powoduje swędzenie oczu lub katar. Kiedy niemowlę cierpi na alergię pokarmową, zazwyczaj występują problemy żołądkowe, wysypka lub trudności z oddychaniem.

Ciało człowieka traktuje alergeny jak intruzów i wytwarza przeciwciała, aby się przed nimi bronić. Kiedy te przeciwciała trafią do krwiobiegu, organizm na nie reaguje – stąd określenie "reakcja alergiczna," o której możesz przeczytać więcej tutaj.

Na szczęście alergie pokarmowe u dzieci występują rzadko – dotyczą mniej niż 8 procent dzieci poniżej 3. roku życia. Co więcej, większość maluchów z czasem wyrasta z nich.

Jednak ze względu na fakt, iż reakcja organizmu może być bardzo silna (nie tylko nadwrażliwość czy wystąpienie zmian skórnych, ale też objawów ze strony układu oddechowego, aż do zagrażającego życiu wstrząsu anafilaktycznego) ważne jest, aby znać objawy alergii pokarmowej i wiedzieć, co robić, gdy podejrzewasz, że Twoje dziecko może ją mieć.

Objawy alergii u dzieci, na które warto zwrócić uwagę

Oto niektóre z objawów wystąpienia alergii pokarmowej u niemowląt i małych dzieci:

• Wysypki skórne. Możesz zauważyć czerwone, swędzące lub nawet opuchnięte plamy.

• Problemy z oddychaniem. Mogą obejmować kichanie, a także poważniejsze reakcje, takie jak kaszel, świszczący oddech czy uczucie duszności.

• Objawy żołądkowe. Mogą to być wymioty i biegunka.

• Problemy z krążeniem. Dziecko może doświadczać zawrotów głowy i mieć bladą skórę. W poważnych przypadkach, maluch może stracić przytomność.

Jeśli zauważysz takie objawy, a Twoje dziecko nie ma rozpoznanej alergii, natychmiast powiadom lekarza swojego dziecka. Jeśli u niemowlęcia lub małego dziecka nagle wystąpi kilka objawów po spożyciu określonego pokarmu, może to wskazywać na reakcję anafilaktyczną (bardzo poważną, nagłą reakcję alergiczną), która stanowi zagrożenie dla życia. W takim przypadku niezwłocznie skontaktuj się z pogotowiem, dzwoniąc pod numer alarmowy 112.

Produkty najczęściej wywołujące reakcje alergiczne

Jakie są najczęstsze alergeny pokarmowe? Oto lista produktów, które często wywołują alergie pokarmowe u niemowląt i małych dzieci:

• Mleko krowie. Około 2-3% dzieci jest uczulonych na mleko, a w szczególności białko mleka krowiego, ale wiele z nich z czasem z niej wyrasta. Należy pamiętać, że większość mlecznych mieszanek dla niemowląt jest produkowana z mleka krowiego, więc jeśli karmisz dziecko mieszanką i jest ono uczulone na mleko, konieczna może być zmiana na hipoalergiczną formułę. Jeśli karmisz piersią i Twoje dziecko ma alergię na białko mleka krowiego to prawdopodobnie na czas karmienia piersią będziesz musiała zrezygnować z produktów mlecznych.

• Jajka. Większość dzieci wyrasta z tej alergii.

• Orzechy (migdały, nerkowce, orzechy laskowe, pekany, pistacje i orzechy włoskie). Większość dzieci nie wyrasta z alergii na orzechy.

• Orzeszki ziemne. To nie są właściwie orzechy, lecz rośliny strączkowe, podobne do fasoli i grochu. Większość dzieci nie wyrasta z alergii na orzeszki ziemne.

• Soja. Ta alergia jest bardziej powszechna u niemowląt niż u starszych dzieci. Niektóre dzieci wyrastają z tej alergii.

• Pszenica. Alergia na pszenicę różni się od nietolerancji glutenu (który znajduje się również w życie i jęczmieniu, a nie tylko w pszenicy). Alergia na pszenicę może wywołać poważną reakcję alergiczną, podczas gdy nietolerancja glutenu nie. Wiele dzieci wyrasta z alergii na pszenicę.

• Ryby (dorsz, łosoś, tuńczyk itp.). Ta alergia pokarmowa często pozostaje na całe życie.

• Skorupiaki (krewetki, małże, przegrzebki, homary itp.). Ta alergia pokarmowa zazwyczaj utrzymuje się przez całe życie.

Jak widać, jest też jasna strona: wiele dzieci wyrasta z alergii pokarmowych. Szacuje się, że od 80 do 90 procent dzieci wyrasta z alergii pokarmowych na mleko, jajka, pszenicę i soję do piątego roku życia. Co więcej, jedno na pięcioro dzieci prawdopodobnie wyrośnie z alergii na orzeszki ziemne. Dowiedz się, kiedy jest najlepszy czas na wprowadzenie stałego pokarmu do diety dziecka i rozszerzanie diety.

Jeśli masz wątpliwości dotyczące alergii pokarmowych u dzieci lub leczenia alergii, skonsultuj się z pediatrą.

Jaka jest różnica między alergią pokarmową a nietolerancją pokarmową?

Czasem dzieci nie są uczulone na pewne produkty, takie jak nabiał czy gluten, ale mogą mieć trudności z ich tolerancją. Nietolerancja pokarmowa (czyli niemożność trawienia pewnych pokarmów) jest mniej poważna niż alergia pokarmowa (która może prowadzić do bardzo poważnej reakcji alergicznej), ale nadal jest to uciążliwy problem.

Oto dwie powszechne nietolerancje pokarmowe:

• Nietolerancja laktozy. Jest to stan, w którym dziecko ma problem z trawieniem naturalnego cukru obecnego w mleku. Jest to najczęstsza nietolerancja pokarmowa, która prowadzi do objawów takich jak wzdęcia, gazy i biegunka. Nietolerancja ta zazwyczaj pojawia się około 3. roku życia i utrzymuje się w dorosłości.

• Nietolerancja glutenu. Jest to przypadłość, w której organizm nie jest zdolny do trawienia białka (glutenu) występującego w pszenicy, życie i jęczmieniu. Ponieważ jelita nie mogą wchłaniać składników odżywczych z tych pokarmów, dochodzi do reakcji immunologicznej, której objawami są skurcze, biegunka, utrata masy ciała i drażliwość. Nietolerancja glutenu jest zazwyczaj diagnozowana między 6. miesiącem a 2. rokiem życia i utrzymuje się w dorosłości.

Warto zwrócić uwagę, że alergia pokarmowa u dzieci może również objawiać się podobnymi symptomami, w tym problemami z trawieniem i reakcjami skórnymi. Objawy, takie jak wysypka alergiczna u niemowląt czy wręcz atopowe zapalenie skóry, mogą być trudne do odróżnienia od objawów nietolerancji pokarmowych. Dlatego ważne jest, aby skonsultować się z lekarzem w celu postawienia właściwej diagnozy.

Jak diagnozuje się alergie pokarmowe i dlaczego to nie tylko testy alergiczne

Jeśli podejrzewasz, że Twoje dziecko może mieć alergię lub nietolerancję pokarmową, porozmawiaj z jego lekarzem prowadzącym lub pielęgniarką. Samodzielne stawianie diagnozy nie jest dobrym pomysłem. Lekarz (najczęściej alergolog) może użyć następujących metod do diagnozy alergii pokarmowej:

• Test skórny (test punktowy). Polega na nałożeniu kropli alergenu w formie płynnego ekstraktu na skórę dziecka i delikatnym zarysowaniu skóry, aby sprawdzić, czy wystąpi reakcja. Wyniki pojawiają się w ciągu około 15 minut.

• Testy alergiczne z krwi. To badanie mierzy ilość przeciwciał we krwi dziecka. Próbka krwi jest testowana w laboratorium poprzez mieszanie jej z różnymi alergenami w formie płynnego ekstraktu, aby sprawdzić, czy wykryte zostaną przeciwciała. Wyniki tego badania mogą być dostępne po kilku tygodniach.

• Dieta eliminacyjna. Stosowana w przypadku alergii pokarmowych (a w szczególności: ich podejrzeniu). Polega na wyeliminowaniu konkretnego alergenu pokarmowego z diety dziecka i obserwowaniu, czy objawy ustępują z czasem. Warto prowadzić dziennik, aby śledzić, czy objawy ustępują, co może pomóc lekarzowi w ocenie sytuacji.

Co robić, gdy Twoje dziecko ma zdiagnozowaną alergię pokarmową

Jeśli u Twojego dziecka wykryto alergię pokarmową, najlepiej od razu unikać tego konkretnego składnika, nawet jeśli reakcja alergiczna nie jest poważna. W Polsce istnieje wiele poradników i grup wsparcia dla rodziców dzieci z alergiami, które mogą pomóc w codziennym planowaniu posiłków. Musisz bardzo uważać na to, co je Twoje dziecko, zwłaszcza jeśli nie jest to posiłek przygotowany przez Ciebie. 

Sprawdzaj etykiety składników

Pamiętaj, że wiele produktów dostępnych w sklepach może zawierać śladowe ilości alergenów, takich jak orzechy, orzeszki ziemne, soja czy pszenica. Dlatego warto zacząć czytać wszystkie etykiety produktów, żeby mieć pewność, że nie dajesz swojemu maluchowi czegoś, co mogłoby wywołać objawy alergii.

Warto również upewnić się, że w kuchennej szafce nie ma produktów zawierających nawet śladowe ilości alergenu, bo nigdy nie wiadomo, kiedy mały odkrywca sięgnie po coś, czego nie powinien jeść.

Kiedy Twoje dziecko dorasta i zaczyna rozumieć więcej, warto wprowadzić je w temat alergii pokarmowej.

Zwróć uwagę na reakcje swojego niemowlęcia

Jeśli karmisz piersią, unikaj pokarmów, po których u Twojego dziecka zauważasz reakcję alergiczną, taką jak wysypka alergiczna lub luźne stolce. Zanim jednak wprowadzisz jakiekolwiek znaczące zmiany w diecie, skonsultuj się z jego lekarzem.

Podobnie, jeśli karmisz mlekiem modyfikowanym, zwróć uwagę na listę składników na etykiecie, jeśli zauważysz u swojego niemowlaka wysypkę lub luźne stolce. Być może jeden ze składników jest dla niego nieodpowiedni. Skonsultuj się z lekarzem, który może zalecić przejście na hipoalergiczną formułę.

Uważnie obserwuj, czy nie ma oznak alergii, gdy zaczynasz podawać stałe pokarmy swojemu maluszkowi.

Środki ostrożności przy poważnych alergiach pokarmowych

Jeśli lekarz stwierdził, że Twoje dziecko ma poważną alergię pokarmową, która może prowadzić do zagrażającej życiu anafilaksji (reakcji anafilaktycznej), przepisze specjalny automatyczny wstrzykiwacz z epinefryną (potocznie nazywany epipenem). Epinefryna to lek ratujący życie, który szybko zatrzymuje obrzęk dróg oddechowych.

Musisz nauczyć się, jak używać tego urządzenia, aby w razie anafilaktycznej reakcji u dziecka móc natychmiast podać zastrzyk. Dowiedz się, jak zapewnić bezpieczeństwo dzieci w domu.

Warto mieć kilka takich urządzeń pod ręką – jedno w samochodzie, a drugie w domowej apteczce lub szafce na leki. Jeśli Twoje dziecko uczęszcza do żłobka, upewnij się, że personel również ma dostęp do takiego urządzenia.

Musisz także zadbać o to, aby wszyscy, którzy opiekują się Twoim maluszkiem (w tym dziadkowie i opiekunki), wiedzieli, jak używać wstrzykiwacza, oraz pamiętać o wymianie urządzeń po upływie terminu ważności. Warto także zwrócić uwagę na alergie pokarmowe u niemowląt i dbać o odpowiednią dietę maluszka.

Rodzice, opiekunki w przedszkolach, nauczyciele w klubach malucha oraz bliscy przyjaciele i rodzina, którzy opiekują się Twoim dzieckiem, powinni być świadomi jego alergii i znać procedury postępowania w razie reakcji anafilaktycznej.

Jeśli Twoje niemowlę lub małe dziecko ma zdiagnozowaną alergię pokarmową, oznacza to konieczność całkowitego unikania tego pokarmu. Ważne jest także, aby wszyscy w jego otoczeniu byli gotowi do natychmiastowej reakcji w przypadku silnej reakcji alergicznej.

Na szczęście wiele alergii pokarmowych ustępuje do czasu rozpoczęcia nauki w szkole. Jeśli jednak nie ustępują, można je kontrolować poprzez uważne monitorowanie tego, co dziecko je i do czego ma dostęp. Jeśli potrzebujesz wsparcia w radzeniu sobie z alergią pokarmową u dziecka lub masz inne pytania, nie wahaj się skonsultować z pediatrą lub skorzystać z porad lokalnych specjalistów ds. alergii.

_{Jak powstał ten artykuł? Informacje zawarte w niniejszym artykule oparte są na poradach ekspertów publikowanych w wiarygodnych źródłach medycznych i rządowych: takich jak Amerykańska Akademia Pediatrii i Amerykańskie Kolegium Położników i Ginekologów. Treści udostępnione na tej stronie nie powinny zastępować profesjonalnej opieki lekarskiej. Zawsze konsultuj się z personelem medycznym w celu uzyskania pełnej diagnozy i ewentualnego leczenia.}